vrijdag 9 januari 2015

Regeltjes, gehoorzaamheid en wreedheden

In de Psychologie Magazine las ik een stukje over uitkomst van psychologisch onderzoek op het gebied van gehoorzaamheid en regeltjes naleven. En wat blijkt? Mensen die heel strak regeltjes naleven zijn het meest in staat tot wreedheden... Brrrr... Ik moest dit even op mij in laten werken. Gelijk doemen er beelden in mijn hoofd op van concentratiekampen.. Befehl ist befehl  en zo... Ik check bij mezelf of de uitkomst klopt?

Duitsers die geïnterviewd waren na WO II gaven inderdaad aan dat ze in staat waren om de Joden de wreedheden te laten ondergaan doordat ze zich aan de regeltjes hielden. Regeltjes wat je wel en niet moest doen.

Marshall Rosenberg, de schrijver van het boek Geweldloze Communicatie, heeft het ook communicatie die het makkelijk maakt om wreedheden te rechtvaardigen en hij heeft het dan over "Ambtsprache". Oftewel een ambtelijke, afstandelijke taal gebruiken waardoor het menselijke aspect wordt weggefilterd en er meer en meer een regelcultuur ontstaat waarin wreedheden gerechtvaardigd worden om wille van de vastgesteld regels.

Dan dwaalt mijn geest af naar IS. Een wrede terreurorganisatie die behoorlijk de gemoederen op deze planeet bezig houdt met onthoofdingen en andere wreedheden. Welke regels gebruiken zij? Zij gebruiken (of moet ik zeggen: misbruiken) de regeltjes uit de Koran om hun wreedheden te rechtvaardigen net zoals de Katholieke kerk of het Christendom dat eeuwenlang heeft gedaan met de inquisitie en de heksenvervolgingen. Brrr... ik vrees dat gehoorzaamheid inderdaad enorm kan doorslaan naar wreedheid als men blindelings regeltjes opvolgt. Ik denk dat het psychologisch onderzoek iets heel lugubers in de menselijke psyche heeft blootgelegd.

Op mildere schaal zie je dit gebeuren in de ambtenarij en de wetshandhaving. Mensen worden slachtoffer van regeltjes. Uitkeringsinstanties of andere overheidsorganen kunnen in hun regelzuchtig handelen enorm wreed worden en mensen failliet maken, ziek maken of zelfs tot wanhoop drijven. Gehoorzaamheid en uitvoering van de regels wordt dan niet meer als middel gebruikt om een samenleving goed geordend in te richten maar het naleven van regels wordt dan het doel op zich.. en dat daar slachtoffers bij vallen is niet zo relevant, lijkt het wel.. (ik denk dan aan het boetebeleid van het UWV bijvoorbeeld).

Het minst wreed zijn mensen die in staat zijn om regels op zijn tijd aan hun laars te lappen. Die het onderscheid weten te maken tussen een regel en de uitzondering op die regel die je als mens daarop kan maken. Mensen die niet redeneren als een robot of computer maar die menselijk blijven en zelf durven te blijven denken en handelen. Mensen die op durven te boxen tegen autoriteit en die kritisch durven te zijn. Psychologie Magazine besluit het artikel met de conclusie dat SP stemmers minder wreed blijken te zijn.. ik vermoed omdat ze minder gehoorzaam zijn en niet blind regeltjes willen volgen?

Geen opmerkingen: