zaterdag 24 augustus 2013

Omstanderseffect



Je leest het wel eens in de krant of je ziet het op tv.. mensen verdrinken onder het oog van omstanders. Niemand deed iets. Een vrouw werd door haar doodgeslagen, ieder zag het die er bij was maar niemand greep in.

Ken je dat? The Bystander Effect. Mensen staan er bij en kijken er naar. Of soms.. kijken ze alleen maar en lopen ze snel door. In het filmpje hierboven zijn (sociaal psychologische) testen gedaan om te kijken wat er gebeurd als verschillende type personen op de grond liggen in een openbare ruimte waar veel mensen langs lopen. Hoe lang duurt het voordat er iemand werkelijk aandacht aan ze besteedt? Wat gebeurt er als iemand ligt te kermen en om hulp roept? Wat maakt dat mensen daarop vaak nog niet reageren?

Is het angst? Is het stress? Waardoor komt het dat je in een volle winkelstraat dood kan gaan omdat niemand een vinger uit steekt? Is de maatschappij dan zo geindividualiseerd? Zo "ik" gericht geworden dat het ons niet (meer) kan schelen?

Nee.. dat is het niet. Het is een psychologisch fenomeen. Het is een natuurlijke reactie in onze hersenen die we ons niet bewust zijn. We streven met z'n allen naar het vermeerderen van plezier en het vermijden van pijn. Als we ons met iemand moeten gaan bemoeien die daar op de grond  ligt en we hebben al haast omdat we bijna te laat op onze volgende afspraak komen, dan vermijden we de pijn van de ander om ons zelf niet in de problemen te brengen waardoor we zelf "pijn" lijden. Namelijk dat er negatieve consequenties zullen zijn voor ons als we onze afspraak niet halen.

We vinden het soms ook eng om iemand te gaan helpen want stel dat we ineens beroofd worden omdat het niet echt was? Of we willen iemand wel helpen maar we hebben geen medische kennis of EHBO gehad en weten niet hoe? We vinden het eng want misschien is de man of vrouw wel dronken en helemaal niet ziek en wat moet je er dan nog mee? Het is vaak angst die regeert, angst van het niet weten, angst voor negatieve consequenties. En toch zit er in ons ook iets dat we altijd wel een ander willen helpen. Immers als we daar zelf liggen willen we toch ook geholpen worden?

Het filmpje hierboven leert ons veel. Het leert ons dat het kennelijk uit maakt hoe je er uit ziet. Als je in een net pak ligt, dan kom je meer betrouwbaar over en zullen mensen het minder eng vinden. Als je daar ligt als een wat casual gekleede jongeman dan wordt het lastiger want de associatie met een dronken of drugsverslaafde man is groter.

Als er één iemand start met helpen, dan voelen zich gelijk meer mensen geroepen om ook iets te doen. Want dan is er een gedeelde verantwoordelijkheid. Je kan het samen doen en dat is minder eng. Het zich niet verantwoordelijk voelen als er nog niemand helpt is een bekend fenomeen en veroorzaakt dit soort situaties. Niemand wilt er alleen voor staan in een moeilijke situatie.

Maar wat kan je nou doen als je daar ligt? Er is een doeltreffend antwoord op de vraag. Niet in het algemeen om hulp roepen maar iemand "verantwoordelijk maken" door die persoon aan te spreken en om hulp te vragen. "Mevrouw met die blauwe jas, ik voel me niet goed, ik heb hulp nodig". Dan is de kans veel groter dat die mevrouw zich ook verantwoordelijk voelt en niet zomaar doorloopt. Je hebt haar immers op de persoon aangesproken.

Bewust zijn van dit fenomeen en het begrijpen helpt ook. Het is daarom belangrijk dat hoe meer mensen het Bystander Effect begrijpen, hoe minder groot de kans is, dat het ook op zal treden. Het zou eigenlijk in een landelijke campagne van Sire moeten worden opgenomen om mensen bewust te maken dat het ook anders kan. Dat we allemaal verantwoordelijk te maken zijn als iemand in nood is. En dat we een noodsituatie ook beter herkennen.






Geen opmerkingen: