woensdag 2 januari 2013

Kritisch Denken




De grootste vijand van kennis is niet onwetendheid, het is de illusie van kennis.
Stephen Hawking.

Je denkt het te weten.. je denkt te weten hoe het zit en wat het doet. Totdat het tegendeel onomstotelijk voor je neus zich pijnlijk aan dient.

Waarom is zwart/wit denken niet zo best ? Zwart/wit denken komt voort uit onzekerheid. Het is een foute redenering. Als ik niet dit heb, dan heb ik dus.. dat. Nou niet dus.. lang niet altijd. Er is zoveel grijs en er zijn zoveel andere mogelijkheden en opties. Het is vaak juist niet dit of dat, het is dit en dat en dat en dat of dit etc.

Conclusies trekken om niet te hoeven omgaan met de onzekerheid van "het niet weten hoe het zal gaan" of "hoe het werkelijk is" komt vaak voor. Men trekt nog liever een foute conclusie en houdt die fanatiek aan dan zien hoe iets echt is uit angst voor onprettige gevoelens, angst, verborgen andere verlangens of uit gemakzucht. Daarna "ziet:" men vaak enkel nog de "bewijzen" die de foute conclusie bevestigen en negeert men steevast "bewijzen" die de conclusie zouden kunnen ontkrachten of mogelijk kunnen wijzen op een (iets) andere uitkomst. Dit noemt men cognitieve dissonantie.

Wikipedia: Cognitieve dissonantie is een psychologische term voor de onaangename spanning die ontstaat bij het kennis nemen van feiten of opvattingen die strijdig zijn met een eigen overtuiging of mening, of bij gedrag dat strijdig is met de eigen overtuiging, waarden en normen. 

Volgens de theorie voelen mensen een sterke drang om dissonanties te verkleinen door hun opvattingen of gedrag aan te passen of te rationaliseren. Het tegenovergestelde van cognitieve dissonantie is cognitieve consonantie.


Als de redenering gebrekkig is, hoe kan het begrijpen dan goed gaan ? En als het begrijpen niet gebaseerd is op wat er werkelijk speelt dan nemen we verkeerde beslissingen op basis van goede informatie maar door onze foute conclusies en interpretaties. We willen het soms liever graag geloven dan dat we de werkelijkheid onder ogen zien dat we zelf iets fout hebben geïnterpreteerd en uit gegaan zijn van de verkeerde overtuiging. De cirkel is rond... tot de volgende ronde .. en de volgende... en de volgende.. net zolang we onze verantwoordelijkheid nemen en de eigen misleiding (en die naar anderen toe) durven op te geven om wat werkelijk voor ons ligt te onderkennen, te begrijpen en van daaruit met het denken te vertrekken en nieuwe wegen in te slaan.

De vraag rest.. ruilen we dan de misleiding van onszelf in voor een andere misleiding of durven we dan wel om te gaan met onzekerheden en naar de werkelijkheid te kijken van wat er voor ons ligt.

Gaan we voor de zoveelste manipulatie van de waarheid ? Het toevoegen of weglaten van informatie die ons (on)welgevallig is of die ons (niet zo) goed uit komt. Houden we onszelf en anderen langer voor de gek ? Omdat het makkelijker is, we het graag zo hebben of omdat het beter uit komt ? Of gaan we kritisch denken ?


Geen opmerkingen: